Welcome On Mobius

Mobius was created by professionnal coders and passionate people.

We made all the best only for you, to enjoy great features and design quality. Mobius was build in order to reach a pixel perfect layout.

Mobius includes exclusive features such as the Themeone Slider, Themeone Shorcode Generator and Mobius Grid Generator.

Our Skills

WordPress90%
Design/Graphics75%
HTML/CSS/jQuery100%
Support/Updates80%

نثر معاصر پارسی،دوره‌ی خیزش و امید – ققنوس از خاکستر بر‌می‌خیزد ( ۱۳۵۷- ۱۳۴۲ ) – غلامرضا آذرهوشنگ

توسطغلامرضا آذرهوشنگ 3 سالقبلبدون دیدگاه
خانه  /  مقالات  /  نثر معاصر پارسی،دوره‌ی خیزش و امید – ققنوس از خاکستر بر‌می‌خیزد ( ۱۳۵۷- ۱۳۴۲ ) – غلامرضا آذرهوشنگ

دوره‌ی خیزش و امید – ققنوس از خاکستر بر‌می‌خیزد ( ۱۳۵۷- ۱۳۴۲ )

یأس، سرخورگی و سردرگمی‌ناشی از ضربه‌ی شکست، پس از کودتا چندان دوام نمی‌آورد. طلیعه‌ی اعتراضات مرد‌می ‌و خیزش دوباره، از سال ۱۳۳۷ آرام آرام آغاز ‌می‌شود. شاه با تجربه‌ی سال‌ها‌ی دهه ۲۰ و تحت تاثیر و فشار تحولات جهانی از یک سو، و تحولات مناسبات اقتصادی و رشد طبقه‌ی نوپای بورژوازی و طبقات متوسط شهری از سوی دیگر، تن به نخست وزیری امینی ‌می‌دهد و اصلاحاتی چند را اعلام ‌می‌کند که به اصلاحات ارضی و “انقلاب شاه و مردم”دست ‌می‌زند. کارخانجات جدید به کارگر نیاز دارد و بخش جوان نیروی کار در روستاها بهترین منبع‌‌‌ این نیاز است. حتی اشرافیت زمیندار نیز بیشتر ترجیح ‌می‌دهد شهر نشین شده و صاحب کارخانه باشد تا زمین. اما نمی‌خواهد امتیازات قبلی را به راحتی از دست بدهد.
برنامه‌ی اصلاحات ارضی از سال ۴۱ آغاز ‌می‌شود. پانزده خرداد ۴۲، مردم معترض به دربار، تحت رهبری امام خمینی، به خیابان ‌می‌ریزند. جنبش شکست ‌می‌خورد. چند نفر اعدام ‌می‌شوند و امام خمینی تبعید ‌می‌شود. اما امید در دل‌ها جوانه ‌می‌زند. پیشتازان جامعه‌ی روشنفکری، خانه تکانی تن و روح ‌می‌کنند و در سایه‌ی دمکراسی نیم بند به وجود آمده، آثار مردم‌گرایانه و انتقادی خود را به جامعه تقدیم ‌می‌کنند. مطبوعات، جٌنگ‌ها‌ و مجلات ادبی معتبری، پذیرای نوشته‌ها‌ی نویسندگان جوان بویژه نویسندگان و شاعران شهرستانی ‌می‌شود، و خونی تازه در رگ‌های خواب زده و گنگ ادب و هنر ده ساله‌ی گذشته جریان ‌می‌یابد.
جامعه‌ی شهری و مناسبات اقتصادی سرمایه‌داری (‌اگر چه وابسته) نیاز به کارکنان باسواد دارد. پس همراه با اصلاحات، سپاه دانش به روستاها ‌می‌رود تا مردم روستاها را باسواد کند، تحصیلات ابتدایی در سراسر کشور اجباری ‌می‌شود. برای بزرگسالان بی‌سواد شهری، کلاس‌ها‌ی سواد آموزی گذاشته ‌می‌شود تا نرخ باسوادی بالا رود. دانشگاه‌ها‌ توسعه ‌می‌یابند و گروه کثیری مشغول تحصیلات عالیه ‌می‌شوند. جوانان تحصیل‌کرده و مشتاق، پرچمدار جنبش مرد‌می ‌‌می‌شوند. اعتراضات و اعتصابات گوناگونی در دانشگاه‌ها‌ شکل ‌می‌گیرد و حتی مأمنی ‌می‌شود برای عضوگیری نیروهای مسلح شهری و حنگ چریکی. هم‌اینان بیشترین مشتریان ادبیات روشنفکر و متعهد ‌می‌شوند و خود نیز در‌‌‌ این جا و آن جا قلم ‌می‌زنند.
روشنفکران نیز به تحولات در پیش‌رو بی توجه نیستند. از یک سو زندگی شهری و وضعیت نابهنجار لایه‌ها‌ی تحتانی و میانی جامعه شهری و از سوی دیگر توجه به زندگی روستائیان و نابودی روستاها به سود شهرها مورد انتقاد قرار ‌می‌گیرد. ادبیات روستائی و اقلیمی ‌جایگاهی ویژه ‌می‌یابد و داستان‌ها‌ی کلیشه‌‌‌ای و احساساتی قبلی (ستم ارباب و پسر ارباب به مردم روستا و تجاوز به رنان و دختران روستایی) جای خود را به انتقادهای تند و گاه وهم‌آلود جامعه در حال گذار روستایی ‌می‌دهد و رنج و فقر و ستم‌‌‌ این بخش از جامعه با رنگ‌ها‌ی تند و تیره نقاشی ‌می‌شود. تک نگاری‌ها‌ و گزارشات جامعه‌شناسانه روستایی منتشر ‌می‌شود. آل احمد اولین آن‌ها‌ را ‌می‌نویسد و غلامحسین ساعدی بهترین آن‌ها‌ را، به همراه داستان‌ها‌ و نمایشنامه‌ها‌ی گوناگون از زندگی روستائیان. غلامحسین ساعدی با پرکاری خود و ژرف کاوی‌های روانشناسانه و جامعه شناسانه‌ی خود، در‌‌‌ این دهه سرآمد دیگران است.
آل احمد، دوباره رنگ عوض ‌می‌کند. پس از مارکسیسم و سپس اگزیستانسیالیسم و نهیلیسم، مجددا به مذهب روی ‌می‌آورد، در مقابله با تهاجم فرهنگِ غربی، از هویت شرقی و‌‌‌ ایرانی دم ‌می‌زند و دو اثر خود “غرب زدگی”و “در خدمت و خیانت روشنفکران “ را منتشر ‌می‌کند. اعتراض به تهاجم فرهنگی غرب، تما‌می‌ابعاد را به خود ‌می‌گیرد و دوغ و دوشاب با هم مخلوط ‌می‌شود. دکتر علی شریعتی و احسان نراقی کتاب‌ها‌یی با همین مضامین منتشر ‌می‌کنند.
صادق چوبک رنگ کارهای ناتورالیستی‌اش تا حدودی عوض ‌می‌شود و به رئالیسم روی ‌می‌آورد. رمان معروف “تنگسیر” را منتشر ‌می‌کند که دیگر روح تسلیم، نکبت و ادبار قهرمانان آثار قبلی‌اش در آن حضور ندارد. و “زار محمد” برای به دست آوردن حق و حقوق از دست رفته‌ی خود، “شیرمحمد” ‌می‌شود و با اعتقاد به فاسد بودن دستگاه قضایی و انتظا‌می‌کشور، خود دست به اقدام مستقیم ‌می‌زند و حتی در مقابل‌‌‌ این اعتقاد مذهبی که او را دعوت به حواله دادن تظلم خواهی‌اش به ائمه اطهار (حضرت عباس) ‌می‌کند، ‌می‌ایستد و شعار ‌می‌دهد که “مگر من خوم چمه؟!” و‌‌‌ این چنین است که ‌می‌شورد و ستم کاران را یکی پس از دیگری ‌می‌کشد و دست آخر نیز به دریا ‌می‌زند و گم ‌می‌شود تا از دست امنیه‌ها‌ در امان باشد.
حتی ابراهیم گلستان نیز در رمان “اسرار گنج دره‌ی جنی خود”، به صورت سمبلیک دست به انتقاد رزیم ‌می‌زند و تحمیل شتابناک مدرنیسم را بر بستر فرهنگ و سنت‌ها‌ی کهنه‌ی بر جا مانده از دوران فئودالیته و در حال گذار جامعه شهری مورد هجو قرار ‌می‌دهد.
احمد محمود و جمال میرصادقی دوران شکوفایی خود را طی ‌می‌کنند. آثاری ماندگار و موفق ارائه ‌می‌کنند و همچنان به تعهد اجتماعی خود پای ‌می‌فشرند.
نویسندگان نوپا نیز حرف‌ها‌ی بسیاری برای گفتن دارند. و سرآمد آنان، محمود دولت آبادی، هوشتگ گلشیری، صمد بهرنگی و علی اشرف درویشیان هستند که هر کدام موفق ‌می‌شوند آثار جدی و پر خواننده‌‌‌ای را عرضه کنند که انتشار هر کدام از آنان یک حادثه ادبی و سیاسی است. دیگرانی هم هستند که تاثیر گذارند و مطرح، اما نه به معروفیت افراد فوق.
‌‌‌این گونه ‌می‌شود که بک بار دیگر امید در میان مردم به ویژه در جوانان جوانه ‌می‌زند. ققنوس از میانه‌ی خاکستر بر ‌می‌خیزد، تن و بال ‌می‌تکاند و پرواز آغاز ‌می‌کند. مقاومت‌ها‌ی رژیم شاه در دهه پنجاه در مقابل‌‌‌ این تحولات ( با توسعه دستگاه امنیتی، دستگیری‌ها‌ی گسترده و تشدید فشار و سانسور بر مطبوعات و چاپ کتاب) که همراه با شور و سرمستی ناشی از درآمدهای ناگهانی و سرسام‌آور نفتی است و باعث بادکردگی دستگاه دربار ‌می‌شود، چندان دوام نمی‌آورد. شعله‌ها‌ سرکش ‌می‌شود و در زمستان ۵۷، انقلاب بساط رژیم ستم شاهی را بر‌می‌چیند.
در مجموع‌‌‌ این دوران (۱۳۵۷ – ۱۳۴۲) را ‌می‌توان از پربارترین و بهترین سال‌ها‌ی طلایی تحرک و نوجویی ادبیات معاصر قلمداد کرد. دورانی که در سال‌های پایانی آن( سال‌ها‌ی ۵۶ و ۵۷ ) کتاب‌ها‌ با تیراژ انبوه و گاه بدون اجازه‌ی دستگاه حاکمه و حتی گاه نویسندگان و مترجمین یا بازماندگان آنان، به طور مخفیانه در تیراژهای انبوه به چاپ ‌می‌رسد. میلیون‌ها‌ نسخه کتاب با عناوین گوناگون منتشر ‌می‌شود و جمعیت مشتاق را سیراب ‌می‌کند. همین دوره، در کنارنویسندگان مطرح اما قدیمی‌تر، نویسندگان تازه‌کاری را به جهان ادبیات تقدیم ‌می‌کند که از چهره‌ها‌ی ماندگار و کم یاب تاریخ ادبیات معاصر‌‌‌ ایران ‌می‌شوند. به ویژه آن که حضور چشمگیر زنان نویسنده، از مشخصه‌ها‌ی قابل ذکر‌‌‌ این دوره ‌می‌شود.

دسته بندی:
  مقالات
این مطلب اشتراک گذاری شده 0 زمان ها
 000
درباره

 غلامرضا آذرهوشنگ

  (87 مقالات)

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.