Welcome On Mobius

Mobius was created by professionnal coders and passionate people.

We made all the best only for you, to enjoy great features and design quality. Mobius was build in order to reach a pixel perfect layout.

Mobius includes exclusive features such as the Themeone Slider, Themeone Shorcode Generator and Mobius Grid Generator.

Our Skills

WordPress90%
Design/Graphics75%
HTML/CSS/jQuery100%
Support/Updates80%

با یادی از پیرمرد ودریا ی ارنست همینگوی (ع-بهار)

توسطehsan.rezaei 1 سالقبل1 دیدگاه
خانه  /  معرفي كتاب  /  با یادی از پیرمرد ودریا ی ارنست همینگوی (ع-بهار)

انسان واقعی ممکن است نابودشود ولی هرگز شکست نخواهد خورد…ارنست همینگوی

همیشه دلم می خواست موقعیتی پیش بیاید تا بتوانم از زندگی  ارنست همینگوی و شاهکارش پیرمرد و دریا بنویسم. بویژه به یاد روزهایی که من نوجوان با داییم به دریا می‌رفتیم و تجربه های بسیاری شبیه آنچه پیرد مرد داستان همینگوی از سر گذارنده بود را تجربه می کردیم، ما دو نفر مثل سانتیاگو با خود حرف نمی‌زدیم اما زمزمه دشتی خوانان را از دور که می شنیدم لذت بخش بود وگاهی همنوا با آنان می شدیم. برای ما آنچه مهم بود آرامش خوفناک غروب دریا بود وپرواز مرغان دریایی در آن غروب وهمناک، برق ناگهانی پولک کولی ماهی‌ها بر آب که عبور دسته های بزرگ ماهی را یاد آوری می‌کرد. خوب می‌دانستیم که دریا هیچ گاه مهمانش را ناامید نمی کند، همیشه ذره‌ای امید مثل نور خورشید بر پهنه‌ی بیکران آب می‌درخشید که سختی‌ها را آسان می‌کرد و اگر هم خار سنگی از بقایای صدفها و نمک منجمد دریا  بر دست و پای ماهیگیر می خلید و زخمی می‌زد و رگه‌ای قرمز از خون بر سطح آب می نشست قابل تحمل بود والبته لذت بخش و تکرار نشدنی و امواج هم مثل لبخند دختران عاشق بودند که دل و جان را به یغما می‌بردند.

باری دریا محل سهم خواهی هیچ کس نیست. دریا بخشنده ای مهربان است که مزد تلاش و تیز هوشی ماهیگیر را به آنی برتور یا قلابش می نشاند و مثل صاحب کار منتظر ماهی و سالی نمی‌ماند تا مزد کارگر را دهد یا ندهد. چنانکه تصور دریافت مزد بعد از مدتها رنج آور می‌شود اما دریا کارفرمایی ست که در لحظه، پاداش تلاش و فراستت را می‌دهد، اگر که اینگونه باشی وتازه دریا خود همه پیدا و پنهان زندگی ست که ما را هیچ گاه بی نصیب از روزی، راهی منزل نمی کند.

در این میان امید و شانس و اتفاق هم طی طریق را با مرد دریا تقسیم می‌کند زیرا باوجود نشانه‌های بی شمار از طبیعت روزی ده، تو هیچگاه نمی دانی آن زیر چه می گذرد آیا ماهی مراد به قلاب می‌نشیند یا نه فقط زخمی از تلاشت بر جای می‌ماند، من فکر می‌کنم به همین دلیل است که در دل و ذهن هر ماهیگیری غمی نهان است که شاید فقط خود می داند و دریا که یار و غمخوار او بود و این اندوه درون شامل دایی من هم می شد، و لذا دایی تکرار می کرد زخم دریا درمان پذیر است. مشکل آن خاری ست که در دل نشیند.

خلد گر به پا خاری، آسان برآرم         چه سازم به خاری که در دل نشیند

که دریا با همه سرسختی اما نامهربان نیست، اگرچه ماهیگیر پیری باشی که تنها دل به پهنه آن می‌زنی زلالی آب و دلتنگی های غروب دریا و گردش بی ملاحظه مرغان دریایی بر روی امواج که گاهی گرفتار دندانهای کوسه ای سرگردان می شوند. مهربانی پیسوهای آبی رنگ یا همان دلفین‌های متبرک که پیام آور ماهی بسیارند، آسمان پرستاره شب، غبار بی شمار کهکشان‌ها که چون مارماهیان غول پیکر بر پهنه دریای تیره شب جاری‌اند، و بعد پرشی دیگر در زندگی تا دانشکده ادبیات و درس داستان نویسی که انتخاب من برای نقد قصه باز همین کتاب بود.

باری پای که بر گل و لای دریا می گذاری غیر ممکن است تیزی سنگی را بر دست و پا و آنگاه رگه های آرام خون که تا نریخته جمع می‌شود و آب و گل دریا خود دوای هر دردی ست و سوز و کرختی را بعد از چندی ذایل می کند. حتی وقتی کوسه ها تو را و صیدت را در میانه خور به دندان  گرفته‌اند و فکر می کنی دنیا به آخر رسیده است، نه دنیا هیچ‌گاه به آخر نمی رسد، تا هرزمان که اندکی نای در بدن داری می‌توانی با همین ابزارهای ابتدایی  در برابر سختیها مقاومت می‌کنی. انسان‌های شجاع از مقاومت به استقامت و سرمنزل مقصود رسیده‌اند حتی گاهی شکست هم که می‌خوری کار برایت آسان می‌شود، زیرا آدمی در راه مقصود منتظر فقط پیروزی نیست شکست هم جزیی از زندگی است. مثل جزر و مد  مکرر آب و شاید تلخی شکست فقط به این دلیل است که تو قدر پیروزی را بیشتر بدانی. اینها همه گوشه هایی از برداشت من از رمان پیرمرد و دریا است. آخرین اثر بیاد ماندنی همینگوی. زیرا این آخرین اثر مثل تیری بود که آرش کمانگیر از چله کمان رها کرد. پهلوان آخرین زورش را در زه کمان و مسیر دوری که نشانه گرفته است رها می‌کند تا جهانی دیگر زاده شود جهانی که رنگ و لعابش را نویسنده ای با خاستگاهی مشخص نوشته است. جای جای قصه چقدر شبیه به شعر حماسی آرش، اثر سیاووش کسرایی ست. اینجای زندگی و پیرمرد و دریا که می‌رسی، همچون قصه‌های شکست و پیروزی آدمی می شود که پایانی بر آن متصور نیستی، چه آنکه همه رمان نشانه‌های مشخصی ازتعلقات بشری  بر خود دارد، آن بشری که هیچ‌گاه به آخرخط  نمی‌رسد زیرا قهرمان فقط یک راه را می شناسد و آن تلاش برای رسیدن به ساحل آرامش است، که با ایستاده گی بدست می‌آید. رمان در بهار سال ۱۹۵۱ آماده چاپ است، موفقیت اثر آنی ست، یعنی سپتامبر ۱۹۵۲ به چاپ‌های متوالی می‌رسد و به تعبیر ویلیام فالکنر که کمتر در باره نویسندگان همزمانش نظر می‌دهد بعد از چاپ اثر می‌گوید: “این کتاب راه بهتر زیستن را به همه ما نشان داد” شما با اثری بشدت واقع گرایانه روبرویی که در آن دریا همان دریاست و پیرمرد ماهیگیر برای خواننده یک پیرمرد واقعی ست و پسرک جاشو و کوسه‌ها و ماهی بزرگ همه باور پذیر و درست مثل حیات روزه مره همه ما هستند. یعنی  آنچه واقعی ست به زندگی ما سر و سامان می دهد و برای یک نویسنده ارزشمندترین این است که عناصر اثر را بتوانیم راست پذیر نماییم حتی گاهی راست تر از راست یعنی یک قصه رئالیستی درست مثل آنچه زندگی ست نه آنکه متعهد به راستی باشد. زیرا در ذات قصه حیات آدمی جریان دارد. قهرمان داستان پیرمردی واقعی ست که اطراف ما زیادند و در پی امرار معاش با تکیه بر همت سترگ هر روز به جنگ طبیعت سرکش می روند که سرکش تر از دریا نداریم و شاید پیرمرد، نماد همه‌ي انسان‌های آزاده‌ای ايست که در پی آزادی و رهایی انسانند و می‌دانیم کسانی که این مسیر را انتخاب می‌کنند همواره در پیچ و خم‌هایی جانکاه طی طریق کرده‌اند و سرگذشتهای کمابیش رنج آوری داشته‌اند. یادش بخیر پیرمرد بزرگواری داشتیم عیسی خلوف نام که با پای پیاده یا سوار بر خری به دریا می زد و با ارزانترین شیوه‌ها، پای تا زانو بر گل و لای دریا می گذاشت تا از جوی حقیری که در خور بعد از جزر آب بوجود می آمد ماهی مراد را صید کند. با طنابی بلند بر دست و بازو که خماته می‌گویند، ماهی ها را از طریق چوب نیزه مانندی بسان نخ و سوزن وارد طناب می‌کرد و همان طور که در حال حرکت بود خود را و طناب و ماهی‌ها را بر گل و لای می کشید. پیرمرد تا پاسی از روز مدام سلانه سلانه می رفت وجستجو می‌کرد تا به ماهی‌های خفته در جوی دست یافته و به طرزی حقیقتا سخت و رنج آور صیدشان  کند و البته این شیوه را در جنوب ما دستشکن می‌گفتند و او مهارت عجیبی در این کار داشت. خدایش بیامرزد!

همچنانکه صید ماهی بزرگ نشانه قدرت نهفته در ذات آدمی ست مبارزه برای حفظ و نگهداری این دستاورد عظیم هم کم از صید نبود و برای خواننده اثر همه مراحل قصه شکست و پیروزی زیباست. لذت صید ماهی در شب‌های طوفانی و متلاطم دریا و کشیدن ماهی بزرگ تا کنار قایق و بعد رها شدن از قلاب و افسوسی که در چهره دایی در شب پر ستاره و مهتابی می نشست و من در میانه قایق ورجه وورجه می کردم برای اینکه خیال دایی را برگردانم که ماهی از قلاب پریده  بود و ما دستمان کوتاه و آخرش با گفتن قسمت نبود همه چیز ختم بخیر می شد. تلاش و ایمان به پیروزی تا آخرین نفس حتی اگر شکست می‌خوردی از ویژگی‌های مردان دریاست و نا امیدی را در آن راه نیست، زیرا در فرهنگ همه ملل دریا مظهر سخاوت و بخشندگی ست. چنانکه روزی در میانه گرگ و میش هوا که آفتاب رفته بود و سایه ساحل تیرگی می‌زد و ما دونفر شکارچی کوسه بزرگی بودیم در کنار صید ماهی بسیار که بخت یارمان بود. آن روز گرفتن آن کوسه بزرگ یعنی خیلی بزرگ که رویا نبود و سپس گذاشتن کوسه در ساحل و خوردن بدن کوسه از سوی ماهی‌ها در کنار ساحل. بامداد که آب فرو می‌نشست از آن عظمت ترسناک که لحظه‌ای داشت قایق ما را می‌بلعید  بجز استخوانی طولانی و سری خشک و خالی و حدقه چشمان خالی شده هیچ چیز بر جای نمانده بود، و درست این ماجرای واقعی مترادف می‌شد با روزهایی که در کتابخانه کوچک شهر با این کتاب زندگی می‌کردم.  به همین علت بود که من داستان “پیرمرد و دریا” را با ترجمه وزین نازی عضیما در آن سالهای دور بارها می‌خواندم و تجربه‌هایم را در کنار دایی مهربانم مرور می کردم. سخاوت و تنگدستي، دل گندگی و تنگ چشمی یعنی کلی صفات متناقض که رنگ و لعاب ماهیگیران را شکل می داد و تماشا می‌کردم که هیچ گاه از وقایع یک روز سخت یا آسان در دریا به هم راست نمی گفتند اگر که نمی خواستند دروغ بگویند به سکوتی و بذله‌ای و خنده‌ای به اتمام می‌رسید، و هرچه دریا سخاوت است و بخشش در مقابل آدمی است و آن همه تعلقات که گویی اگر همه زمین هم مال تو باشد چیزی را کم داری، و قصه “پیرمرد و دریا” قصه همین مردمان بندری است که دل به صید می‌دهند و مواظبند تا در این رقابت ناخواسته بازنده نباشند. از آنطرف صفاتی که این نویسنده بزرگ برای همیشه از خود بجا می‌گذارد تلاش و مبارزه مستمر برای ساختن جهانی انسانی‌تر بی حشو و زوائدی که بر تار و پود تعلقات بشر حاکم است و امروز که ۲۱ ژوئیه برابربا ۴ مرداد۱۳۹۵ است،  مصادف با ۱۲۰سالگی تولد این نویسنده بزرگ است زمان آن رسیده است که به گذشته دور رجعت کنم. به کلاس درس داستان نویسی آن سالها و استاد شریفم خانم دکتر متحدین که گویی همین امروز است و نقد و بررسی من آن جا نیز همین کتاب “پیرمرد و دریا” بود، به اضافه قصه کوتاهی که نوشته بودم و در باد و باران ایام گم و گور شد، که آن قصه نیز ماجرای پیر مردی افغانی بود در پشت دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد که افق دیدی کوتاه داشت و برایش خدا از هواپیمای در حال پرواز پایین‌تر بود و من به شوخی و جدی تایید می‌کردم که بله خدا در همین نزدیکی ست، لای این شب بوها و خلاصه سبک و سیاق وقایع نگاری “ارنست همینگوی” هیچ وقت تا اکنون که پاسی هم از بعد از ظهر عمر گذشته رهایم نمی‌کند، و براستی که دریا رفته می‌داند مصیبت‌های طوفان را. قایق در میانه آب‌های خروشان و باد و طوفان چون پر کاهی بود که  بالا و پایین می‌رفت و من دو دستی سینه قایق را چسبیده و دایی هم لبخند می‌زند یعنی هی پسر نترس و جایی هم برای ترسیدن نداری کجا را داری که بروی؟ حکایت سعدی و ملاح و ستاره شناس و حافظ که همه حیات آدمی را در این بیت خلاصه می کند،.که

شب تاریک و بیم و موج و گردابی چنین حایل                 کجا دانند حال ما سبکباران ساحل‌ها

من همیشه بین دریای ماهشهر و داییم که مرا به ماهیگیری برد، مردپیر و دریا، انطباقی از سر صدق می‌بینم. یا چون کتاب “برف‌های کلیمانجور” که باز به تعبیری بیانگر تنهایی و درد و رنج مردی بنام هری است که قانقاریا گرفته و داستان وقایع این درد و رنج را به تصویر می‌کشد، و باز همین داستان امتزاجی از بیچاره‌گی انسان  و بی رحمی طبیعت است.  و یا کتاب “زنگها برای که بصدا در می‌آیند” که داستان سربازی ست در جنگ های داخلی اسپانیا و مصائب جنگی که هنوز بشر فرمولی برای پایان یا ختم آن اختراع نکرده است و در بهترین حالت نویسندگان انسان دوست بشرح بدبختی‌ها و فلاکت جنگ می پردازند. و اما علت همه جذابیت قصه “پیرومرد و دریا” که قطعا رمان به مفهوم ادبی و مطول آن نیست، برای من آنست که هرسطر را که می‌خوانم مرا تکرار می‌کند. هم رنج و زحمت دریا را و هم آنگاه که ماهی بزرگ بر قلاب می‌نشیند، گویی داری پر در می‌آوری و مبارزه جانانه‌ای که بین تو و این موجود ناشناس دریا در حال وقوع است. به همین علت من همیشه خودم را جای پسرک قصه “پیرمرد و دریا” مانولین می بینم همچنان که دایی من می تواند یک سانتیاگوی ماهیگیر کوبایی باشد و رنج های بسیاری که می‌کشیدیم و سهم ما که از دیگر ماهیگیران کمتر بود. من دلم برای خودم نمی سوزد که اندکی ماهی هم دایی بدهد و ببرم خانه تا مادر غذایی آماده کند و پدر خوشحال باشد که دارد دسترنج فرزند را می خورد که ما نیز وضعیتی بهتر از دایی نداشتیم زیرا پدر وقتی که عقرب دریایی به دستش زد مجبور شد شغل ماهیگیری را به کناری نهد ومدتها در پی امرار معاشی دیگر باشد بی اندکی سرمایه. پس لازم است که  من حالا هم به مدرسه بروم و هم به دریا وعلاوه بر این کتابخانه کوچک شهر را خیلی دوست دارم، و در همه حال اگر می‌توانستم چهره پدر را خندان ببینم برایم کافی بود  و روزهایی هم بی رزق و روزی از دریا بر می‌گشتیم و دایی کماکان لبخند بر لب داشت با آن همه بچه قد و نیم قد که داشت و آخر هم عمه بیچاره من یعنی همسر دایی و خواهر پدر در جوانی با سن کم و یه عالمه بچه داشت تحلیل می رفت. رنگ پریده او را به بیمارستانی در آبادان برديم و دکتر دستور داد که هرچه زودتر عکس از سر و سینه عمه گرفته شود. بیماری سخت تر از یک سرماخوردگی ساده بود. عمه را در بیمارستان گذاشتيم تا بیماریش مشخص شود و بچه هاي دلتنگ مادر و دایی اي كه سرش به کار روزمره بند بود، باید سخت کار مي‌کرد تا برای این همه بچه قد و نیم قد نانی فراهم نمايد. جواب آزمایش تکان دهنده است عمه سرطان سینه پیشرفته دارد و هیچ درمانی در حال حاضر پاسخگو نیست. برای عمه توسل به نزدیکترین امامزاده می جوییم شبی عمه را تنها در کنار ضریح می‌گذاریم و منتظر که معجزه‌ای عمه را نجات دهد عمه در آن تاریکی نمور زیر نور اندک شمع بر می‌خیزد همه شادی کنان مژده شفا می‌دهند اما همه این شادی برای لحظاتی کوتاه بیش نیست. عمه با این حال باردار است و باز تا نزدیک مرگ هم قرار است وضع حمل کند و اخرین بچه باز از شکم آن زن بیچاره پسری ست که به همراه عمه ما بگور می رود روز تشیع فقیرانه همه می‌گفتند خدا را شکر که راحت شد!  فاصله بندر و دریا تا شهر بیشتر از آن بود که فکر می‌کردی که دریک شهر بندری زندگی می‌کنی و وسیله رفت و برگشت ما دراین میان دوچرخه بود. پدر بعد از ظهر از فروش ماست با دوچرخه و دیگ‌های بزرگ بر می‌گشت و حالا نوبت من بود که با آن حدود ۱۲ کیلومتری را در بیابان به همراه دایی طی طریق کنیم تا به دریا برسیم. تابستان و باد داغ تیر و مرداد که بصورت می خورد و این جثه های نحیف چه تحملی داشتند …تش باد که به صورت می خورد نای نفس را از آدم می گیرد و آب که بالا آمده باشد باریکه راهی برای عبور بیش نیست تا از تنور سوزان صحرا پای بر نمک زار دریا بگذاری گرسنه نیستم تشنه هم نیستم فقط آرزو دارم به کپری برسم که بر روی طیفی در کنار خور غزاله بر پا کرده ایم و باد داغ که از روی آب می گذرد شرجی و گرما را قابل تحملتر کرده است. دایی آب شوری بصورت می زند و من نیز. چه لذتی دارد این لحظات جانفرسا و سانتیاگوی قصه  که بعد از ۸۴ روز هم علیرغم زخم و زبانها هنوز از گرفتن ماهی بزرگ ناامید نیست و مانولین کوچولو تا می‌تواند ابزار صید را برای پیرمرد آماده کرده است، زیرا سانتیاگو می‌خواهد این بار به تنهایی دل به دریای خروشان بزند و زندگی را با همه سختی و جانکاهی به مبارزه بگیرد، و در این میان آنچه باعث جدیت او می گردد نور امیدی است که در دل دارد و می‌داند یک روز ماهی بزرگ مقصود را صید می‌کند. هرچند به کام دل نمی‌رسد اما لذت صید کم از کامروایی نیست که مهم همان ابتدای راه است و اثبات برتری که در خوی آدمی نهفته است. من هنوز هم به یاد گذشته های دور و نزدیک این داستان را می‌خوانم زیرا این داستانی ست به تعبیر بیهقی پر زآب چشم! که در عین واقع گرایی سراسر الهام  است که به خواننده راه و رسم درست زیستن را بی آنکه قصدش همین باشد می‌آموزد،  و خواننده با هر بازخوانی به تمثیلی جدید می‌رسد. با توجه به عناصری که در متن قصه هست وقایعی که در کمال سادگی به باور خواننده منتقل می شود ضمیر ناخودآگاه پیرمرد بعد از خستگی سه روزه تقابل با ماهی و شکست و پیروزی مدام در خوابی عمیق، خود را در سواحل آفریقا در کنار شیرهای آفریقایی می‌بیند. یعنی که همچنان روحیه نشاط و جوانی در روح و جان پیرمرد جاری ست و مانولین دوست داشتنی همه ابزار کار را فراهم کرده است تا انگاه که مرد از خواب برخواست به همراه او برای بدست آوردن روزی راه دریا را دوباره درپیش گیرند و می‌بینیم که در سراسر قصه هیچ ایهامی نیست هرچه هست عین حقیقت روزمره‌ای ست که ما با آن زندگی می کنیم. این آخرین بار که قصه را می‌خوانم ترجمه شاهکار نجف دریابندری ست که خود جنوبی ست و لذا با ابزار و ادوات دریا و ماهیگیری کاملا آشناست. ماهی‌ها را خوب می‌شناسد و همچنین تور و قلاب را و مترجم موفق هم تنها مترجم کلمه و کلام نیست بلکه احساس درونی نویسنده را نیز ترجمه می کند که نجف دریابندری بوشهری در این خصوص تواناست.

ماهشهر مردادماه ۱۳۹۵ ع-بهار

دسته بندی:
  معرفي كتاب
این مطلب اشتراک گذاری شده 0 زمان ها
 000
درباره

 ehsan.rezaei

  (931 مقالات)

یک دیدگاه

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.